Giải đáp hàng ngày những thắc mắc về bệnh mắt

Sự thật về prion - căn bệnh chết người của thiên niên kỷ mới

Vài nét về căn bệnh của thiên niên kỷ mới

Theo Viện Dị ứng và Các bệnh lây nhiễm Quốc gia Mỹ (NIAID), prion là chữ tắt của mực tàu tiếng Anh Proteinaceous Infectious Particle (tạm dịch: hạt lây nhiễm protein), là phân tử protein không chứa một loại nucleic acids nào hoặc nếu có thì cũng quá ngắn để mã hóa bất kì một protein mà prion có. Trong thân thường nhật đều có sẵn prion nhưng chúng không gây bệnh.Trong một điều kiện nào đó prion có thể đổi thay cấu trúc và gây bệnh, cấu trúc của nó nhỏ hơn 100 lần so với virus. Prion gây nhiều bệnh hiểm nguy ở động vật lẫn con người, gây thoái hóa hệ thần kinh trung ương và sút giảm trí óc như bệnh bò điên, bệnh kuru, bệnh mất ngủ FFI ở người.

Prion là các protein lệch tâm (misfolded proteins), truyền hình trạng lệch tâm của chúng sang các biến thể thường nhật của cùng một protein. Gây ra một số bệnh thoái hóa tâm thần, nặng có thể tử vong và truyền nhiễm ở người và động vật.

Khoa học vẫn chưa hiểu rõ căn nguyên khiến protein thông thường bị lệch tâm, nhưng cấu trúc ba chiều bất thường được xem là có đặc tính lây truyền, cản ngăn các phân tử protein gần đó hình thành đúng cách. Vai trò giả định của protein là tác nhân gây nhiễm trùng trái ngược với tất thảy các tác nhân lây đã biết như virus, vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng, sờ soạng đều chứa axit nucleic (DNA, RNA hoặc cả hai).

Cấu trúc lỗ “tế vi” hiển thị đặc tính phần mô bị nhiễm prion

Các biến thể prion của protein prion (PrP), có chức năng cụ tả khoa học vẫn chưa hiểu hết, được giả thiết gây ra bệnh viêm não thể bọt biển truyền nhiễm (TSE), bao gồm cả bệnh phế quản ở cừu, bệnh suy yếu mạn tính (CWD) ở hươu, bệnh viêm não thể bọt biển ở bò (BSE- thường được gọi là bệnh bò điên) và bệnh Creutzfeldt- Jakob (CJD) ở người.

Do định nghĩa chưa cố định nên y học chưa biết chuẩn xác có bao lăm dạng bệnh prion

ắt các bệnh prion được biết đến ở động vật có vú ảnh hưởng đến cấu trúc của não hoặc các mô tâm thần khác; tuốt đều tiến triển, chưa có cách điều trị hiệu quả và luôn gây tử vong. Cho đến năm 2015, cả thảy các bệnh prion động vật có vú được coi là PrP gây ra, tuy nhiên, vào năm 2015, nhiều bệnh teo hệ thống (MSA) đã được phát hiện và được đưa ra giả thuyết là do một dạng prion alpha-synuclein gây ra.

Prion tạo thành tập hợp protein bất thường gọi là amyloids, chúng trữ trong mô bị nhiễm bệnh, liên quan đến thương tổn mô và chết tế bào.Amyloids cũng chịu trách nhiệm cho một số bệnh thoái hóa tâm thần khác như bệnh Alzheimer và bệnh Parkinson. hội tụ prion ổn định, và sự ổn định cấu trúc này có nghĩa, prion có khả năng chống biến tính bởi các tác nhân hóa học và vật lý: chúng không thể bị phá hủy bằng cách sát trùng hoặc nấu bếp thông thường. Điều này làm cho việc xử lý và ngăn chặn trở nên khó khăn.

Bệnh prion là một loại bệnh nguyên sinh, hoặc bệnh của các protein thất thường về cấu trúc.Ở người, prion được cho là căn nguyên gây ra bệnh CJD, (vCJD, biến thể của CJF), hội chứng GSS), chứng mất ngủ gây tử vong (FFI) và bệnh kuru.Cũng có bằng chứng cho thấy prion đóng góp một phần trong quá trình gây bệnh Alzheimer, bệnh Parkinson và bệnh xơ cứng teo cơ bên trái (ALS).

Nguyên thủy, vào giữa thập niên 50 ở thế kỷ trước hai nhà khoa học, Vincent Zigaz (Úc) và Carleton Gajdusek (Mỹ) đã bộc lộ căn bệnh có tên kuru mà 2.600 cư dân sống trên các núi Fore của Papua New Guinea mắc phải với triệu chứng như mất khả năng phối hợp động tác, mất trí nhớ và chung cục là tử vong. Những nạn nhân này đều đã dự một nghi lễ ăn thịt đồng loại để tôn kính người chết.Năm 1958, bệnh này biến mất khi hủ tục trên được huỷ bỏ. Người ta cho rằng bệnh này do một loài virus chậm (slow virus) gây ra. Năm 1986, Gereld Well và John Wilesmith ở Viện thú y Weybridge (Anh) đã phát hiện thủ phạm gây bệnh bò điên, khiến bò bị bệnh không còn khả năng kết hợp động tác để kéo xe và trở nên sợ hãi dị kì.

Prion có thể sống khỏe ở ngưỡng 121 độ C

Những cuộc điều tra dịch tễ học đã mau chóng xác định được nguồn gốc bệnh là do thịt và xương của những con cừu chết đã được nghiền nhỏ trộn vào thức ăn cho những con bò này. do vậy chính phủ Anh đã cấm sử dụng bột thực phẩm có cội nguồn từ động vật để ngăn chặn dịch bệnh, nhưng vẫn còn rất nhiều người lo sợ bị mắc bệnh vì họ đã ăn thịt những con vật bị bệnh này. Trên thế giới hiện có 20 nước vắng có người mắc bệnh prion, đặc biệt là bệnh BSE.Trong châu Á, Nhật Bản và Trung Quốc đã có người mắc, nhưng tại Việt Nam chúng ta chưa có ca bệnh nào được báo cáo.

Thêm những khám phá mới về prion

1. Prion bắt nguồn từ lễ thức ăn thịt đồng loại

Prion bùng phát trùng hợp với thời khắc tục lệ ăn thịt đồng loại (Cannibalism) phổ biến tại Papua New Guinea (Tân Guinea), đặc biệt là ở bộ tộc Fore. Những người này đều đã tham dự nghi lễ ăn thịt đồng loại để tỏ sự tôn kính người chết.Năm 1958, sau khi tập tục này bãi bỏ căn bệnh này cũng dần dần biến mất.thô lỗ bảo thủ này vẫn còn rơi rớt đến những năm gần đây, nó không chỉ ghê rợn mà còn gây hiểm đến sức khỏe và truyền bệnh.

Khi các nhà nghiên cứu vào cuộc đã phát hiện thấy, trong thập niên 50 ở thế kỷ trước, có khoảng hơn 200 người của bộ lạc Fore chết mỗi năm vì căn bệnh bí ẩn. Các triệu chứng phổ thông như đi đứng ngả nghiêng, không phối hợp tốt các động tác của cơ thể, lú lấp và chung cuộc dẫn đến tử vong.Vào thời khắc đó, các nhà nghiên cứu chẳng thể phát hiện ra duyên cớ, mãi sau này mới phát hiện ra, đó là do prion. Nó đã lan truyền qua việc ăn thịt đồng loại, thậm chí trẻ thơ chết cũng được chia đều các bộ phận thân thể để làm đồ ăn nhẹ.

2. Bệnh prion liên quan đến đồng

Các loại bệnh prion lây lan bên trong thân thể con người lẫn động vật với tốc độ đáng báo động. Tử vong có thể diễn ra trong vòng vài tháng, thỉnh thoảng dài nhiều năm nếu bị nhiễm bệnh nhưng duyên cớ cơ bản thì rất ít khi rõ ràng.Khoa học không biết nguyên nhân cụ thể khiến protein bị lệch tâm ngay từ đầu, nên khó có thể nói chính xác bệnh bắt nguồn từ đâu và diễn ra như thế nào, chưa kể, đây là căn bệnh hiếm gặp. Tuy nhiên, theo một số nghiên cứu gần đây, ít ra có một thủ phạm, đó là đồng. Kết luận này dựa vào nghiên cứu của Đại học Iowa, Mỹ, phát hiện thấy các ion đồng trong thân gây ra prion đã có trong não, tủy sống, v.v... Phơi nhiễm đồng từ lâu được xem là có hệ trọng đến prion.Đây cũng là lần trước hết nó được chứng minh trong quy mô phòng thí điểm.

Prion trở thành lây truyền khi đã đổi thay hình dạng

3. Khoa học vẫn chưa biết xác thực có bao nhiêu loại bệnh prion

Do hiếm gặp lại ít được nghiên cứu nên đến nay khoa học vẫn chưa biết chính xác có bao nhiêu dạng prion. Gần đây, nghiên cứu căn bệnh này được chú trọng hơn nên từng bước sáng tỏ thêm những bí hiểm. Nhiều bệnh trước đây được coi là có can dự đến hay do prion gây ra, nhưng vẫn chưa được khẳng định vững chắc vì định nghĩa về prion cũng liên tiếp đổi thay và có phần mở rộng thêm.

Fore, bộ tộc có nhiều người mắc bệnh prion do tục ăn thịt người gây ra

Cũng phải nói thêm rằng, kể từ lần trước tiên được phát hiện, prion ít được con người để ý nên phải mất nhiều năm mới được công nhận là một loại bệnh, thậm chí còn không biết đó là bệnh gì. Đơn giản, chúng gây ra bởi sự thừa các protein xấu hoặc protein bị lệch tâm trong não, gây ra một loạt các tình trạng rối loạn cực kỳ hiếm gặp, không giống bất kỳ rối loạn nào từng được y khoa biết đến hoặc phối hợp với những bệnh khác chưa biết hết nên lại càng khó giảng giải, như Alzheimer hoặc Parkinson.

4. Prion thậm chí còn được xem là “ mầm bệnh chết”

Prion đặc biệt hiểm nguy do tốc độ lây nhiễm các protein khác. vớ các bệnh gây ra bởi prion là rất nghiêm trọng, làm mất khả năng hoạt động, phổ biến nhất là bệnh CJD (bệnh nhũn não), có thể gây tàn phế và tử vong nhanh trong vòng một năm. Rất may, hồ hết các trường hợp được bẩm đều rơi vào độ tuổi trên 60 và khá hiếm. Về những thiệt hại mà prion gây ra nghe đâu không có bất kỳ đặc điểm nào của mầm bệnh khác. Prion không có nguyên liệu di truyền như DNA hay RNA và không có bộ phận thân thể nào cụ thể. Về căn bản, prion là các protein bị biến dạng và không tách rời các sinh vật, khiến chúng trở nên nguy hiểm, không chết hay “bất tử”.

Đã có nhiều trường hợp người mắc bệnh prion chỉ đơn giản là xúc tiếp với thiết bị bệnh viện bị nhiễm bệnh. Các phương pháp sát trùng thường nhật được thiết kế để xoá sổ vi khuẩn và virus, như phóng xạ và nhiệt lại không có tác dụng với prion, nó có thể sống khỏe ở ngưỡng 121 độ C (249,8 độ F), ngưỡng đủ để xoá sổ hồ hết các mầm bệnh mà chúng ta đã biết.

5. Khoa học vẫn chưa hiểu prion là cái gì và tại sao chúng tồn tại

Prion là protein mô động vật được tìm thấy ở nhiều bộ phận của thân, đốn là ở não, tủy sống và mắt.Bản thân chúng không hiểm, và thậm chí có thể phục vụ mục đích nào đó trong thân, mặc dầu chúng có khuynh hướng rắc rối.Như đã đề cập, prion có xu hướng trở thành lây một khi thay đổi hình trạng. Điều đó có nghĩa, chúng có thể chuyển đổi hình dáng lệch tâm sang các protein khác, khiến các protein này “di căn” và lan rộng. Tùy thuộc vào chừng độ lệch tâm, prion có thể gây ra một loạt các bệnh nghiêm trọng, như bệnh Creutzfeldt-Jakob và nhiều bệnh khác.Thật thúc, đến nay khoa học vẫn không biết tại sao prion tồn tại, thậm chí còn không có gì đáng chú ý trong thân thể, ngay cả khi bệnh gây hư nhược mà chúng tạo ra.Một số nghiên cứu phát hiện thấy, prion còn đóng vai trò chức năng cho sự hoạt động của các dây tâm thần.

BS. BÍCH KIM

( Theo LC/NNG/CCD- 10/2019 )

Mẹ chồng không cho đeo nhẫn cưới vì sợ... mòn, tôi lập tức tháo và ngọt ngào đưa ra đề nghị khiến bà cứng họng

Tôi và Luận vốn cùng công ty, nhưng chẳng bao giờ xúc tiếp hay có mối hệ trọng nào với nhau cả. Mãi tới khi nhận một dự án của khách hàng, 2 team chúng tôi được cắt cử làm chung và tôi chính thức biết anh đồng nghiệp điển trai.

Ban đầu, tôi cũng không có cảm tình gì tới anh đâu, thậm chí thấy Luận có phần đáng ghét và kiêu căng. Nhưng càng về sau, tôi càng thấy anh là người có năng lực, nhiệt tình và đàng hoàng. Và cái định kiến ban sơ cũng bớt dần.

Nhưng bất ngờ nhất, trong buổi liên hoan mừng dự án thành công tốt đẹp, Luận tỏ ra quan hoài tôi hơn. Anh ngồi kế bên, thấy tôi bị chuốc rượu còn đỡ giúp. Mấy đồng nghiệp thấy thế lại cứ lường thêm làm tôi ngượng đỏ mặt.

Và lúc tàn cuộc vui, anh yêu cầu chở tôi về. tất nhiên, tôi từ khước rồi. Phần vì anh còn uống nhiều hơn tôi, phần nữa vì tôi thấy mối quan hệ không quá thân thiết. Nhưng Luận cứ nhất định dắt tay tôi ra bãi đỗ xe. Và sau hôm đó, anh công khai tán tôi với cả công ty.

Tôi từng nghĩ mình là người con gái khôn cùng mạnh mẽ và bản lĩnh, nhưng "cầm cự" được hơn 3 tháng, tôi cũng xiêu lòng và gật đầu làm ý trung nhân của Luận.

Quãng thời kì yêu đương đó cũng rất vui, anh từng đưa tôi về nhà chơi vài lần. cá nhân chủ nghĩa tôi thấy bố anh rất vui tính dù giữ chức phận cao, mẹ anh thì có phần khó tính khó nết và tiện tặn hơn, nhưng cũng dễ gần. Và quan trọng hơn cả, gia đình anh khá ấm no nhưng không hề khinh tôi là gái tỉnh lẻ, vậy là tôi đã thấy hạnh phúc rồi.

(Ảnh minh họa)

Cuối năm đó, tôi và Luận làm đám cưới. Và tới lúc rậm rịch chuẩn bị chung 1 nhà này, tôi mới biết rằng mẹ anh không chỉ là "hơi khó tính khó nết và tùng tiệm" như mình từng nghĩ, mà là "siêu siêu khó tính và cực cực tiện tặn".

Ví dụ như việc chọn mua nhẫn cưới, bà cũng nằng nặc đòi bám theo. Từ lúc ngồi lên xe bà đã than vãn việc đi ô tô tốn tiền xăng, tốn tiền gửi xe. Tôi biết thân biết phận nên chỉ cười gượng, mặc cho Luận giải quyết.

Thế nhưng tới lúc chọn nhẫn, bà bắt nhân viên bày la liệt hết ra mà chẳng chọn được chiếc nào. Cách bà chê rất phũ phàng cũng khiến tôi hổ ngươi với viên chức bán hàng.

Tới khi tôi và Luận ưng 1 cặp nhẫn có gắn kim cương thì bà bắt đầu cản: "Ai lại đi mua chiếc nhẫn cưới vàng trắng như này? Nhìn có khác gì bạc đâu? Mất tiền mua đắt tiền xong ai ai cũng nghĩ các con đeo đôi rẻ tiền vài trăm à??

Cũng để chiều lòng bà, tôi đành thuận theo lấy 1 chiếc nhẫn vàng trơn, xấu xí với lý do: "Nhẫn vàng và to này người ta biết các con có của rồi. Đã là vàng cưới thì phải màu vàng chứ, hình thức làm gì, mỗi năm mỗi mẫu. Chỉ có giá trị của vàng là không đổi thôi".

Ngay như chuyện mời cỗ, bà cũng nghĩ sẽ bỏ bớt họ hàng nghèo để thêm được đối tác no ấm. Và khách nhà tôi, bà cũng khinh vì phong bì mỏng, lỗ tiền. Rồi còn nhiều chuyện nữa khiến tôi phát điên. Cứ tưởng bà nhiều tiền thì sẽ khoáng đạt, ai ngờ còn tính toán chi li rất đáng sợ.

Nhưng tới ngày chúng tôi vừa làm đám cưới xong, tôi mới thật sự không chịu nổi tính khí của mẹ chồng. Một buổi tối, bà lên phòng chúng tôi và dỗ: "Này, đưa nhẫn cưới đây mẹ giữ cho".

Vàng cưới thì tôi đã đưa cho bà từ hôm mới xong đám. Nhưng giờ ngay cả nhẫn cưới bà cũng không cho vợ chồng tôi đeo là sao? Tôi hoang mang hỏi thì bà thẳng thừng bảo: "Cái nhẫn này là vàng ta đó con, đeo trên tay rồi mòn bớt, bán đi mất giá. Đưa mẹ giữ cho thì vẫn còn vẹn nguyên!"

Tôi choáng váng với lời nói đó. Cảm thấy bực bõ vì bị kiểm soát mọi thứ, tôi quyết không nhịn nữa. Thế nhưng, tôi hít 1 hơi thật sâu, cố ngọt ngào nói: "Mẹ ơi, con nghe lời mẹ, con tháo ra cho khỏi mòn. Nhưng dù sao vợ chồng con cũng cần tiền để chuẩn bị đầu tư kinh dinh, nên con với anh Luận sẽ đem bán luôn ạ! Với lại mẹ cũng cho con xin lại số vàng mẹ giữ hộ hôm trước nhé mẹ!"

Bà nghe thấy thế chẳng có cớ gì mà hặc nữa nên hậm hực đi về phòng. Đã thế, tôi sẽ bán chiếc nhẫn này đi và mua chiếc nhẫn khác theo đúng ý mình!

Giải đáp hàng ngày những thắc mắc về bệnh mắt

Những phát minh y học nhỏ bé nhưng vô cùng vĩ đại trong lịch sử

Khoa học không ngừng phát triển, và có thể nói rằng y học là một trong những lĩnh vực tiến bộ nhất. Suốt nhiều năm qua, những bước đột phá trong y khoa đã đưa ra phương án thay thế cho một quy trình khô, buồn tẻ hoặc tìm ra giải pháp cho các vấn đề vốn tưởng như nan giải. Chúng ta hãy cùng điểm lại những phát minh y khoa đã cách mạng hóa lịch sử y khoa thế giới.

1. nhiệt biểu

nhiệt biểu là một thiết bị y tế hết sức phổ quát bây giờ, tuy nhiên vẫn chưa xác định được ai đã là người đã nảy ra ý tưởng sạch này. mặc dầu Galileo đã phát minh thiết bị đo nhiệt độ vào cuối những năm 1500 song chiếc nhiệt biểu thủy ngân đầu tiên của Gabriel Fahrenheit vào năm 1714 mới là thành quả được ứng dụng đến nay. nhiệt biểu được chế tạo dựa trên nguyên tắc giãn nở vì nhiệt của các chất. Tuy nhiên, giờ Nhiệt kế điện tử đang được ưu tiên hơn nhiệt biểu thủy ngân vì tính an toàn và thuận lợi của loại sản phẩm này.

2. Ống nghe

Trước kia, khi chưa có ống nghe, thầy thuốc thường phải áp tai vào lồng ngực để lắng tai nhịp tim của bệnh nhân. Đây rõ ràng là một biện pháp thô sơ và kém hiệu quả bởi nếu bệnh nhân có lớp mỡ dày thì kết quả sẽ có sai số rất đáng kể. thầy thuốc người Pháp René Laënnec đã gặp phải trường hợp oái ăm như vậy, khi ông gặp khó khăn cho việc đánh giá nhịp tim chính xác cho một bệnh nhân với thân hình quá khổ. Do đó, ông đã phát minh ra một chiếc ‘ống nghe’ có hình trạng như một chiếc kèn gỗ để khuếch đại âm thanh phát ra từ phổi và tim. Nguyên lí đó vẫn được duy trì đến ngày nay, với những thiết bị ống nghe tân tiến hơn.

3. Chụp X-quang

Thật khó để chẩn đoán và điều trị những chấn thương phổ biến như gãy xương, trật khớp một cách chính xác mà không có công nghệ hình ảnh X-quang. Tuy nhiên, phương pháp này lại là một phát hiện tình cờ của nhà vật lí người Đức tên Wilhelm Conrad Röntgen. Khi ông đang thẩm tra xem liệu tia cathode (tia âm cực) có thể đi xuyên qua kính hay không thì bất ngờ nhận thấy một ánh sáng phát ra từ một tấm được phủ hóa chất gần đó. Ông gọi những tia tạo ra ánh sáng này là tia X, vì bản tính chưa rõ của chúng. Phát kiến trên đã đạt được giải thưởng Nobel Vật lý vào năm 1901.

4. Thuốc kháng sinh

Khi nói đến thuốc kháng sinh, chúng ta thường nhắc đến Penicillin của Alexander Fleming vào năm 1928. Trên thực tế, Salvarsan là loại thuốc kháng khuẩn tổng hợp đầu tiên được chế tạo bởi Alfred Bertheim và Paul Ehrlich để điều trị giang mai và kháng khuẩn vào năm 1907. Salvarsan được ứng dụng để điều trị giang mai trong nửa đầu thế kỉ 20 và đến nay, thuốc này được gọi là Arsphenamine. Trong thời đại ngày nay, kháng sinh cùng vắc xin đã giúp điều trị ối bệnh như lao, dại hay viêm não Nhật Bản.

5. Kim tiêm

Trước khi chiếc kim tiêm nhỏ gọn ra đời, các bác sĩ đã sử dụng những phương tiện rỗng thô sơ và thậm chí cả ống lông ngỗng để tiêm tĩnh mạch. Mãi đến những năm 1800, Alexander Wood và Charles Pravaz đã lần lượt đưa ra phát minh về kim tiêm dưới da và ống tiêm xi-lanh hiện đại. Những chiếc kim này giúp cung cấp liều lượng thuốc xác thực trong điều trị, ít mang lại cảm giác đớn đau cho bệnh nhân và làm giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.

6. Kính mắt

Hiện chưa có thông tin cụ thể nào về người đã phát minh ra sản phẩm nhỏ bé nhưng phủ sóng toàn cầu này. Chỉ biết rằng nhiều thế kỷ trước, các học giả và nhà sư thường sử dụng một dạng kính mắt với gọng kính được đặt trước mắt và thăng bằng trước mũi (không có càng kính đặt ở hai bên tai) để nhìn. Đến năm 1800, khi ngành công nghiệp xuất bản phát triển và số người mắc tật cận thị cũng càng ngày càng nhiều lên thì kính đeo mắt đã trở thành sản phẩm được bày bán đại trà.

7. Máy tạo nhịp tim

Phát minh quan trọng này là thành quả của hai nhà khoa học Úc, Mark C. Lidwill và nhà vật lý Edgar H. Booth vào năm 1926. Nguyên mẫu của họ là một thiết bị cầm tay bao gồm hai cực với một cực được nối với miếng da giả trong dung dịch muối ngâm và cực còn lại nối với một cây kim được đưa vào buồng tim bệnh nhân. tuy kết cấu có phần thô sơ nhưng phát minh của cả hai đã thành công vãn hồi sự sống cho một em bé suýt bị chết non. Cho đến hiện tại, chiếc máy tạo nhịp tim đã tinh tướng hơn với tuổi thọ pin nhàng nhàng lên đến 20 năm.

Yến Nhi

( tổng hợp từ InterestingEngineering )